عنوان مقاله: ارائه مولفه ها و شاخص های ارزیابی چابکی زنجیره تأمین شرکت ملی نفت ایران (مورد مطالعه: شرکت مناطق نفت خیز جنوب)

 فرمت: Word

 حجم فایل: 81 KB

1000 تومان – خرید مقاله

 

چکیده مقاله

چابکی زنجیره تأمین

با و جود آنكه ضرورت و اهميت چابکی زنجیره تأمین با توجه به لزوم سرعت عمل، پاسخگويي به مشتريان، تغييرات روز افزون بازار و نيازهاي مصرف کنندگان و… در بسیاری از صنایع، چه از نظر علمی و چه از بعد تجربی، بر كسي پوشيده نيست، شرکت های نفتی در ایران توجه چندانی به این مسائل و ترسیم و توسعه زنجیره تأمین خود ندارند. در مقاله حاضر ضمن مرور ادبیات مربوط به چابکی زنجیره تأمین و جایگاه آن در شرکت های نفتی، به مفهوم سازی چابکی در کل زنجیره تأمین شرکت ملی نفت ایران، تعیین مولفه ها و شاخص های ارزیابی میزان چابکی در زنجیره تأمین و طراحی ارتباطات بین مولفه ها با استفاده از روش های کیفی مانند دلفی و روش های کمی آماری مانند تحلیل عاملی تأییدی و مدل یابی معادلات ساختاری  پرداخته شده است.

مولفه ها و شاخص های ارزیابی چابکی زنجیره تأمین در شرکت های نفتی در ایران به صورت جامع (با در نظر گرفتن همه مدل ها و نظرات مطرح شده در این حوزه) و بومی(با در نظر گرفتن شرایط خاص این شرکت ها در ایران) ارائه شده اند. مهم ترين مولفه هاي ارزيابي چابكي زنجيره تامين عبارتند از محرك ها، توانايي ها و توانمندسازها و همچنين مهم ترين فرايندهاي مورد ارزيابي در زنجيره تامين شركت هاي نفتي عبارتند از: تداركات، توسعه، توليد و اكتشاف و انتقال و تحويل نفت و گاز

کلید واژه ها: چابکی زنجیره تأمین، ارزیابی و سنجش، شرکت ملی نفت ایران، شرکت مناطق نفتخیز جنوب، فرایند های اصلی تولید نفت و گاز

مقدمه مقاله ارائه مولفه ها و شاخص های ارزیابی چابکی زنجیره تأمین

با ورود به قرن بیست و یکم، سازمان ها و افراد در حال تجربه پدیده‌ها و اتفاقات جدیدی هستند که شاید ریشه آنها از سال ها قبل در حال رشد بوده است. ورود عنصر فنّاوری اطلاعات (IT) در هر حوزه، لزوم سرعت عمل و پاسخگویی به مشتریان و تغییرات روز افزون بازار و نیازهای مصرف کنندگان، لزوم انعطاف هر چه بیشتر در سازمان ها و تولید، حرکت به سمت مفهوم چابکی در سازمان است. این مفهوم، که برخاسته از نیاز سازمان های جدید است، در واقع در ایجاد شبکه در حوزه فیزیکی،‌مجازی، حذف اتلاف‌ها در سازمان از جمله مهم ترین تحولات و رویکردهای نوین در حوزه مدیریت و سازمان هستند.

یکی از مفاهیم یا پارادیم هایی که کمتر از دو دهه از عمر آن می‌گذرد مفهوم چابکی  است که برخاسته از نیاز سازمان های جدید به دنبال تکامل رویكردهای پیشین مانند تولید دستی، تولید انبوه، تولید ناب می باشد. از طرف دیگر در طی دو دهه اخیر، مدیریت زنجیره تأمین به عنوان یکی از کلیدی‌ترین عوامل رقابت و موفقیت سازمان ها مطرح گشته و مورد توجه زیاد محققین و صاحبنظران مدیریت تولید و عملیات بوده است. پیگیری چابکی در زنجیره تأمین نیز به عنوان یک مفهوم ترکیبی در حال حاضر توجه بسیاری از مدیران و صاحبنظران را معطوف خود کرده و محققین درصدد ارائه زوایای جدیدی از این مفهوم نوظهور هستند.

علی رغم آنکه در کمتر از یک دهه اخیر افراد بسیاری به ارائه مولفه ها و شاخص های ارزیابی چابکی زنجیره تأمین پرداخته اند، اما به طور کلی گروهی مراحل اصلی زنجبره تأمین  یعنی تدارکات، ساخت و توزیع را محور قرار داده و  شاخص های چابکی را مطرح ساخته اند.

مولفه های موثر بر چابکی

( مانند Swafford et al., 2006 ومدل SCOR) و گروهی مولفه های موثر بر چابکی، یعنی محرک ها، توانمندی ها و توانمندسازها را محور قرار داده و سعی در ارائه شاخص این مولفه ها در زنجیره تأمین نموده اند (Lin et al., 2006  Sharifi & Zhang, 2001,). محققین در مقاله حاضر  به دنبال ارائه مولفه ها و شاخص های ارزیابی چابکی زنجیره تأمین به صورت جامع هستند. به عبارت دیگر شاخص های ارزیابی هریک از مولفه های چابکی در هریک از مراحل اصلی زنجیره تأمین مشخص و اعتبار سنجی شده است.

از آنجا که بحث چابکی زنجیره تأمین در بین شرکت های بالادستی نفتی به شدت از سوی مسئولین مربوط مهم تلقی شده و از طرف دیگر کار تحقیقی جدی در این رابطه انجام نگرفته است، شرکت مناطق نفت خیز جنوب به عنوان بزرگ ترین و قدیمی ترین شرکت نفتی کشور جهت مورد کاوی انتخاب شد. در مقاله حاضر ضمن مرور اجمالی ادبیات موضوع در خصوص چابکی زنجیره تأمین و شاخص های ارزیابی آن، به بررسی نظرات کارشناسان و ارائه شاخص های عملیاتی ارزیابی چابکی زنجیره تأمین و همچنین ارتباطات و تفاوت های موجود در بین شرکت های عملیاتی و فرایندهای مختلف نفتی در ایران در سال 1388 پرداخته شده است.

مبانی نظری و پیشینه تحقیق

بنا به نظر کریستوفر (Christopher,1998) امروزه راه‌حل توانمند رسیدن به مزیت هزینه‌ای لزوماً حجم محصولات و مقیاس اقتصادی نیست، بلکه مدیریت زنجیره تأمین است. از نظر او زنجیره تأمین شبکه‌ای از سازمان های بالادستی تا پائین دستی است که در فرایندها و فعالیت‌های مختلفی که در قالب محصولات و خدمات در دست مشتری نهایی ایجاد ارزش می‌کنند، درگیر هستند. مفهوم مدیریت زنجیره تأمین تا کنون از سوی بسیاری مورد تشریح و واکاوی قرار گرفته است و برخی نیز آن را با مفاهیمی چون لجستیك،  مدیریت عملیات، تداركات و یا تركیبی از این سه هم معنی گرفته اند  (Montzka et al.,1998; Lambert et al., 2005; Chopra & Mindle, 2001). 

چابكی به عنوان یك استراتژی برنده برای رشد

در زمانی كه چابكی به عنوان یك استراتژی برنده برای رشد و حتی یا به حیات برخی سازمان ها مطرح است، انتخاب رویكرد چابكی در زنجیره تأمین یك گام منطقی به نظر می‌رسد (Sharifi& Ismail, 2006) از نظر ایشان چابكی در زنجیره تأمین توانایی زنجیره تأمین به عنوان كل و اعضای آن برای همسویی سریع در شبكه با پویایی‌ها و نوسانات در نیازمندی‌های مشتریان می‌باشد. توسعه‌های موازی در حیطه‌های چابكی و SCM به معرفی مفهوم «زنجیره و تأمین چابك» منجر گردید (Christopher,2000).

از نظر وی که یکی از اولین مروجین مفهوم چابکی در زنجیره تأمین است، یك زنجیره تأمین برای آنكه واقعا چابك باشد بایستی دارای چهار ویژگی باشد:

  • اول حساس به بازار:
  • توانایی زنجیره تأمین به درك و پاسخگویی به تقاضای واقعی در بازار دوم فضای مجازی:
  • استفاده از فناوری اطلاعات برای تسهیم و تشریك اطلاعات بین خریداران و تأمین كنندگان زنجیره تأمین مجازی با استفاده از ابزارهای پیشرفته الكترونیكی مانند تبادل الكترونیكی داده (EDI) و مانند آن به سرعت، و شفافیت اطلاعات مورد مبادله كمك می‌كند؛ سوم یكپارچگی فرایند:

همكاری بین خریداران و تأمین كنندگان، توسعه اصول مشترك، سیستم‌های مشترك و اطلاعات مشترك و درنهایت شبكه‌مند بودن: درك این نكته كه شركت به تنهایی نمی‌تواند موفق باشد و زنجیره تأمین را بایستی به صورت یك شبكه در نظر بگیرد. لین و همکاران مدل مفهومی زنجیره تامین چابک را براساس ادبیات موضوع ارائه دادند. در این مدل مفهومی به ابعاد و مولفه ای چابکی زنجیره تأمین مانند محرک ها، توانایی ها، توانمندسازها و اهداف چابکی پرداخته شده است..(Lin et al., 2006)

وان هوك  پس از تحقیقات متعدد سه ویژگی عملیات زنجیره تأمین برای چابك شدن را ارائه می‌كند:

  1. مدیریت و بهره‌گیری از نوسانات و انحراف‌ها
  2. پاسخگویی سریع
  3. پاسخگویی واحد و در حجم كوچك(Van Hoek,2005).

معیارهای ارزیابی چابکی

نکته مهم آن است که شاخص ها و معیارهای ارزیابی چابکی که به مهم ترین آنها در بخش قبل اشاره شد، معمولاً کلی بوده و عمدتاً توانایی های چابکی را سنجیده اند و نه همه ابعاد آن را. نویسندگان مقاله درصدد ارائه معیارها و شاخص های ارزیابی چابکی زنجیره تأمین به صورت جامع و با توجه به همه ابعاد آن می باشند.

به عنوان یک مورد مطالعاتی، زنجیره تأمین شرکت های نفتی فعال در حوزه بالادستی نفت انتخاب گردید. برداشت اولیه آن است که زنجیره تامین چابک با چابکی سازمان ارتباط مستقیم و بسیار زیادی دارد و سازمان های بزرگ با حجم تولید بالا و فرایندهای تعریف شد و استاندارد مانند شرکت های تولید نفت و گاز نه می تواند و نه مناسب است به سمت طراحی و پیاده سازی زنجیره تامین چابک حرکت کند. در حالی که شواهد بسیاری حاکی از آن است که در چنین شرکت هایی با حجم سرمایه گذاری بسیار زیاد و یا دارا بودن ذخایر مشترک و همچنین اهمیت زیاد تعهد در برابرمشتریان، چابک نبودن زنجیره تامین و عدم تامین به موقع برخی قطعات باعث خسارت ها، هزینه های فرصت و نارضایتی های جبران ناپذیری می شود.

روش شناسی تحقیق و تجزیه و تحلیل داده ها

روش شناسی تحقیق: از نظر جهت‌گیری های پژوهشی تحقیق حاضر از نوع جهت‌گیری ترکیبی از پژوهش کاربردی و بنیادی می‌باشد و قصد دارد شاخص های مهم و معتبر برای ارزیابی چابکی زنجیره تأمین در فرایندها و شركت های مختلف تابعه شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب ارائه نماید. از لحاظ توسعه شاخص های جدید بنیادی و از لحاظ نگاه به ارتقاء چابکی زنجیره تأمین در یک شرکت واقعی کاربردی است. در تحقیق حاضر مورد مطالعه جهت آزمون فرضیات شامل زنجیره تأمین شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب شامل شركتهای بزرگ و متعددی مانند شرکت کالای نفت تهران، ستاد شرکت و پنج شركت عملیاتی تولید نفت و گاز تابعه می باشد.

مهم ترین دلایل انتخاب زنجیره تأمین شرکت ملی مناطق نفتخیز جنوب عبارتند از: قابلیت تعمیم نتایج تحقیق به سایر شركتهای مشابه، سهولت اخذ اطلاعات و قابلیت دسترسی بیش تر به مسؤولین مربوطه، سابقه بیش از صد سال و بزرگ ترین شرکت تابعه شرکت ملی نفت ایران و مهم تر از همه این شرکت با تولید بیش از 80 درصد از نفت تولیدی کشور بزرگترین شرکت کشور از لحاظ درآمدزایی در سطح ملی و یکی از بزرگ ترین های منطقه محسوب می شود.

ترکیب مدل های SCOR و سوافورد

براساس ادبیات تحقیق، در ابتدا مبتنی بر نقطه مشترک و ترکیب مدل های SCOR و سوافورد، زنجیره تأمین شرکت مورد مطالعه  به تفکیک سه فرایند اصلی عملیاتی مورد بررسی قرار گرفت. این سه فرایند عبارتنداز: الف) فرایند اصلی تدارکات کالا، قطعات و اقلام مورد نیاز تولید  (که در تجزیه و تحلیل ها با حرفS نمایش داده می شود)؛ ب) فرایند اصلی اکتشاف، توسعه و تولید نفت و گاز (که در تجزیه و تحلیل ها با حرفM نمایش داده می شود)؛ ج) فرایند اصلی انتقال و تحویل نفت و گاز استخراج شده به محل صادرات و پالایشگاه ها (که در تجزیه و تحلیل ها با حرفD نمایش داده می شود). همچنین مبتنی بر مدل های جامع لین و همکاران و شریفی و ژانگ و دیگران در مجموع سه مولفه اصلی برای ارزیابی چابکی هر یک از فرایند های اصلی زنجیره تأمین شرکت مورد مطالعه برگزیده شد. این سه مولفه عبارتند از

  1. محرک های چابکی(که در تجزیه و تحلیل ها با حرف a نمایش داده می شود)؛
  2. توانایی های چابکی(که در تجزیه و تحلیل ها با حرفb  نمایش داده می شود)
  3. توانمندسازهای چابکی(که در تجزیه و تحلیل ها با حرف c نمایش داده می شود).

جامعه آماری تحقیق

در این تحقیق، جامعه آماری عبارت است از کلیه کارشناسان و مدیران با تجربه و مطلع در حوزه موضوع تحقیق و همچنین درگیر در یکی از فرایندهای اصلی زنجیره تأمین. در هر فرایند و از کلیه شرکت ها مذکور از بین مدیران و کارشناسان مطلع برای تحقق اهداف تحقیق و پاسخ به سؤالات به صورت تصادفی نمونه گیری به عمل آمد. روش نمونه گیری در این پژوهش تصادفی طبقه ای است. پس از استخراج اطلاعات رسمی اعضای جامعه مشخص گردید تعداد افرادی که با توجه به ویژگی های گفته شده واجد شرایط پاسخگویی به سؤالات تحقیق می باشند، در کل زنجیره تأمین شرکت مناطق نفتخیز جنوب حدود 1626 نفر هستند. از این رو از آنجا که نمونه گیری از جامعه محدود صورت گرفته و سؤالات ابزار تحقیق چند ارزشی با مقیاس ترتیبی بودند، فرمول  زیر مبنای محاسبه حجم نمونه  قرار گرفت (Azar A. & Momeni M, 2006).
 

 

مطالب مرتبط