شهر الکترونیکی در مرز محال

شهر الکترونیکی آرزوی بسیاری از جوانان نوجویی است که سر و کارشان فقط و فقط کامپیوتر است و نرم افزار و عجبا که این جماعت وارثان تمدن گل و بلبل شاعر مسلک ایرانی هستند و این قرابت و نزدیکی میان آخرین نسل ایرانیان زمانه امروز حتی در ذهن و مخیله بسیاری نمی گنجد و باور نمی کنند که بازماندگان حافظ و سعی هر کدام بالقوه و البته بسیاری بالفعل تکنسین های چیره دست دنیای دیجیتال و نرم افزارهای مجازی شده باشند. گرچه میان «سعدی» بودن و «حافظ» شدن وفضای لایتناهی کامپیوتر پارادوکس و تضاد غیرقابل انکاری است اما این فرهنگ تطبیق پذیری ایرانی با دنیای روز و «فرزند زمان خویشتن» بودن ما ایرانی ها بسیار حیرت آور و کم نظیر است. گرچه سهم مان از تجلیات تمدن هزاره سوم به مراتب کمتر از لیاقتمان است. چنانکه گفته اند سهم ایرانیان از دنیای الکترونیک تنها ۲ درصد است و در علم و استفاده از نرم افزار بسیار عقب مانده هستیم. چرا؟

دولت الکترونیک

ساز و کار اصلی شهر الکترونیک حضور و وجود دولت الکترونیک است. در ایران اینگونه است و باقی دنیا را نمی دانم. دلیل این ادعا آن است که چون بخش خصوصی و لایه های مدنی ایران همچنان در خم اول بوروکراسی پیر و عقب مانده و سنگین دولتی وامانده و ضعیف است و یارای حرکتی انفرادی را ندارد و تکیه اش همین عروس پیر هزار ساله است. پس باید دولت در امری پیشگام و پیشقدم شود تا لاجرم بخش خصوصی و مدنی را با خود به ورطه ماجرا بکشاند. اما در حال حاضر خود دستگاه دولتی مانع اصلی شکل گیری دولت الکترونیک است. در این باره حرفهای «معصوم فردیس» شنیدنی است. او که رئیس سازمان تنظیم مقررات کشور است، می گوید: «وضعیت هرم انسانی در دولت یارای پاسخگویی به تکنولوژی امروزی را ندارد چرا که با آمار ۴۵ درصد کارکنان زیر دیپلم نمی شود طرح دولت الکترونیک را عملی کرد. به همین خاطر حاکمیت برای معنی دار کردن خود باید به آموزش منابع انسانی خود بپردازد. او لازمه خدمت رسانی به مردم در دنیای نوین را داشتن کیفیت بالا و ارائه سرویس های به روز شده می داند و می گوید: «پرداختن به رژیم تعرفه داینامیک ایجاد فضای لازم برای بخش خصوصی که رسالت تنظیم روابط بخش دولتی و خصوصی قرار گیرد، به همراه فرهنگ سازی در بدنه دولت مبنی بر اینکه بخش خصوصی رقیب نیست و همکار است لازمه رسیدن به یک دولت الکترونیک کارآمد است.»
اما مدیر عامل مجتمع فنی تهران در این باره نظر دیگری دارد. او می گوید: «همیشه در مقابل دولت الکترونیک، بحث شهروند الکترونیک نیز مطرح بوده که متأسفانه در کشورمان از این موضوع مهم غفلت می شود.» دکتر سعید سعادت معتقد است «برای استحکام و قوام دولت الکترونیک به برنامه استراتژیکی برای شهروندان نیاز داریم، این برنامه در واقع از ابتدا شهروند را برای زندگی در عصر دیجیتال آماده می کند.»
از منظر او «اگر مردم را برای زندگی در عصر دیجیتال آماده نکنیم، بحث شهروند الکترونیکی تحقق نیافته و در نهایت این طرح با شکست مواجه می شود. از این رو دولت باید سرمایه گذاری عمده ای را در این حوزه و به ویژه برای کودکان انجام دهد و آنها را برای زیستن در این عصر و در واقع دولت الکترونیکی آماده کند.»

در جست وجوی شهر الکترونیک

مهمترین مزایای ایجاد شهر مجازی صرفه جویی در هزینه های اقتصادی و رفاه بیشتر شهروندان است که با ایجاد ارتباط میان مصرف کننده و تولیدکننده به رشد اقتصادی کمک می کند. در این باره مهندس «رضا صیامی نمین» مسؤول شبکه محلی دانشگاه شهید بهشتی می گوید: «نداشتن سرویس اینترنت با معنا و مفهوم اصلی، عامل اساسی در به تأخیر افتادن سرویس های الکترونیک است و متأسفانه در ایران به اینترنت به عنوان سرویس پیشرفته نگاه نمی شود و در اجرای زندگی مردم رسوخ پیدا نکرده است در حالی که لزوم ایجاد شهرک های مجازی در کلان شهر تهران به دلیل ساختار غیر استاندارد آن ضروری به نظر می رسد، و از آنجایی که هنوز دولت الکترونیک محقق نشده است و همه کارها مستلزم داشتن رفت و آمد و ثبت روی کاغذ است، وجود اینگونه شهرهای الکترونیکی رفت و آمدها را کاهش داده و هزینه ها را می کاهد.» با این همه از منظر بسیاری از کارشناسان برای محقق شدن یک شهر الکترونیکی در ایران مسائل و مشکلات فراوانی وجود دارد. چنانکه مهندس «صیامی» می گوید: «نسبت کیفیت و قیمت خدمات اینترنتی و کامپیوتری در ایران نسبت خوبی نیست. گرانی سرویس ها با هزینه های زیادی که صرف می کنند، سرویس های مطلوبی نیست و سرویس بی کیفیتی عموماً ارائه می دهند که نشان دهنده پایین بودن اینترنت از لحاظ فنی است.»

مسؤول شبکه محلی دانشگاه شهید بهشتی معتقد است «وجود سرویس های الکترونیکی مستلزم نوعی هماهنگی بین حداقل امکانات اساسی مثل شهرداری، آتش نشانی و نیروی پلیس است تا سرویس هماهنگی را به شهروندان ارائه دهند و مدیریت مطمئن موردنیاز را دراختیار مردم قراردهند.» از طرفی، بسیاری از کارشناسان امور اینترنت و فضاهای مجازی معتقدند برای تشکیل یک شهر الکترونیکی به «بک بون» مخابراتی برای ارائه اینترنت پرسرعت نیاز است و وجود سرویس های ADSL و اینترنت دائمی بدون قطعی از ضروریات ایجاد شهرک های الکترونیکی است و باید دراین شهر مراکز مخابراتی ارتقا یابد نه ظرفیت تعداد مشترکان، چرا که با نبود زیرساخت های شبکه نمی توان به شاخ و برگ شهر مجازی رسید و باید سیستم حمایت کننده ای برای برآوردن توقعات کاربران از اینترنت وجودداشته باشد. در این باره مهندس صیامی می گوید: «وجود مدیریت های متفاوت در اجزای مختلف شهر الکترونیکی عاملی برنیاز به سازمان و سیستم هماهنگ کننده است و عدم هماهنگی یک سرویس با سرویس دیگر باعث اخلال درعملکرد کل سیستم می شود و سرویس جامع با ارزیابی مداوم سیستم اجزا را هماهنگ می کند و زیر سیستم ها نیز با سلیقه خود، سیستم را ارائه می دهند.»

او می افزاید: «درحال حاضر زیرساخت های لازم برای ایجاد یک شهر الکترونیکی نه تنها درتهران بلکه در کل ایران مهیا نیست. به عنوان مثال دارا بودن کدملی برای تمام شهروندان نیازی است که با مهیانشدن آن اجراشدن شهر الکترونیک با مشکل مواجه خواهد شد.» به همین خاطر سازمان دهی در سایر سازمان های کشورازجمله گام های ابتدایی در اقدام به راه اندازی شهر مجازی است.

شهر الکترونیک فقط حرف است

این که شهر الکترونیک در ایران در چه مرحله ای قراردارد را باید از زبان معاون فناوری اطلاعات وزارت ارتباطات شنید. او می گوید: ایجاد شهر الکترونیک در تهران صرفاً درحد گفتار مطرح شده است. اما طرح مربوطه باید به شکل کلان و با اختصاص اعتبارات تعریف شود. مهندس «عبدالمجید ریاضی» معتقداست: «ایجاد شهر الکترونیک در شهر بزرگی مانند تهران کاملاً معنا و مفهوم دارد زیرا در شهرهای کوچک با جمعیت کم که فراهم کردن دسترسی ها و نیازمندی ها قابل تأمین است، معنایی نخواهدداشت.» او یادآور می شود: «ایجاد شهر الکترونیک در شهرتهران با توجه به این که برای انجام هرکار، ساعت ها وقت مردم تلف می شود، موضوع قابل طرحی است، اما طرح مربوطه باید به شکل کلان و با اختصاص اعتبارات تعریف شود و اجرای این طرح قطعاً در بسیاری از مسائل اجتماعی تأثیرگذار خواهدبود و آسایش جامعه را به دنبال دارد و با راحت تر شدن زندگی مردم بحث عدالت بهتر و قابل اجراست چرا که امکانات به طور مساوی دراختیار همه قرارخواهدگرفت. با این همه او معترف است که «ایجاد شهر الکترونیک در تهران صرفاً در حد گفتار مطرح شده است، اما آنچه تاکنون در وزارت ارتباطات دراین رابطه مطرح شده، بحث ایجاد دولت الکترونیک، بهداشت، تجارت و آموزش الکترونیک در مقیاس کلی و ملی است اما همه این موارد می توانند بخش مهمی از شهر الکترونیک باشد که ابتدا در تهران پیاده سازی شود.»

کدام شهر الکترونیک

آنچه مسلم است، هنوز ملزومات ایجاد شهر الکترونیک در تهران مهیا و فراهم نشده و علی رغم آنکه ساخت و احداث این فضای مجازی موجب سرعت بخشیدن به تمام کارهایی می شود که سیستم فشل بوروکراسی دولتی در انجام آنها ناتوان است، اما هنوز نیاز به این امر میان مسؤولان و دولتمردان به صورت یک امر ضروری، متصور و متجلی نشده است. حال آنکه خود آنها نیز می دانند که در شرایط کنونی روزانه بسیاری از اوقات مردم با ایستادن در صف ها تلف شده و بسیاری از هزینه های شهری درجهت کنترل ترافیک، عبور و مرور و یا انجام مراحل اداری تلف می شود. حال آنکه ایجاد شهر الکترونیک به عنوان راه حلی اساسی برای بهبود این وضع در سطح کشورهای دنیا مطرح است و عملاً بسیاری از دولتها و کشورها به آن مبادرت می ورزند. شهر الکترونیک دسترسی الکترونیکی شهروندان به شهرداری، ادارات دولتی، بنگاههای اقتصادی و کلیه خدمات فرهنگی و بهداشتی شهری به صورت شبانه روزی را قابل اطمینان و امن می کند. این شهر از بستر پیشرفته اطلاعات مخابراتی برخوردار است، به صورتی که می توان ازطریق کامپیوتر با خانه ها، مدارس، ادارات و غیره ارتباط برقرارکرد.

این درحالی است که جامعه ما بویژه دولت هنوز توانایی برقراری بسیاری از زیرساخت های لازم برای احداث چنین شهرمجازی را ندارد و از آن جمله می توان به نبود امنیت لازم و فرهنگ مناسب آن اشاره کرد. نکته دیگر بحث آموزش است که کمابیش از سوی برخی از دانشگاه ها آغاز شده و اما همچنان در ابتدای راه است. ضمن آنکه باید قوانین و مقررات مربوط به این شهر را تدوین و تصویب کرد که چنین اتفاقی لااقل در چندسال آینده بعید به نظرمی رسد، چه ما ایرانی ها همواره عادت داریم مظاهر تمدن را – آن هم سطح و نه درعمق _ بجوییم و هرگز سراغ ریشه ها نمی رویم الا به ضرورت. ظاهراً ضرورت دست یافتن به یک شهر الکترونیکی همچنان در بستری از شایدها و بایدها گرفتار است و فعلاً نمی توان این خواب شیرین را درعالم واقع تعبیر کرد!

دانلود