شهرداری الکترونیک

یكی از پركارترین سازمان‌های كشور ما – به‌ویژه در شهرهای بزرگ – شهرداری‌ها هستند؛ تاجایی كه شهری به گستردگی تهران، بیش از ۲۰ مركز شهرداری دارد. با این‌همه، گذر بیشتر مردم تهران – به‌هر دلیل – به شهرداری افتاده و این گذر، اغلب با دلخوری و ناخوشنودی همراه بوده است و همان‌گونه كه روشن است، دلیل اصلی این ناخوشنودی، حجم گستردهٔ كار و ناكارآمدی روش‌های دستی پیشین برای پاسخ به‌نیازهای كاری است، كه این خود بی‌گمان خشم و بدرفتاری كاركنان و ارباب رجوع را به‌همراه خواهد داشت. بنابراین روشن است كه برپایی دولت الكترونیكی و اتوماسیون اداری در شهرداری، می‌تواند گره‌گشای هر دو سوی كار باشد. از این رو، پیشینه این كار را از مسوولان شهرداری جویا شده‌ایم.

– تاریخچه اتوماسیون و روند آن در شهرداری تهران
تاریخ كاربرد کامپیوتر و سیستم‌های مکانیزه در شهرداری تهران، به سال ۱۳۴۷ و تاسیس اداره کل مکانوگرافی باز می‌گردد. پس از تصویب طرح مکانوگرافی در سال ۱۳۴۸ و بررسی مکانیزه کردن كارهایی مانند وصول عوارض نوسازی، حقوق و دستمزد و کنترل اسناد، در آغاز سال ۱۳۵۱ نخستین کامپیوتر ۱۲۵/۳۶۰ IBM در این اداره نصب و راه‌اندازی شد. این سیستم با توجه به گسترش كارها، در سال‌های بعد ارتقا یافت.

سپس اداره مکانوگرافی – به‌دلیل نیاز به داشتن شخصیت حقوقی و استقلال مالی – به سازمان خدمات کامپیوتری شهرداری تهران تغییر نام داد و در سال ۱۳۷۱ مستقل گردید و سازمان آمار، اطلاعات و خدمات کامپیوتری شهرداری تهران نام گرفت. سازمان به‌عنوان بازوی انفورماتیک شهرداری تهران، سرپرست همه فعالیت‌ها در این زمینه‌ است. در چند سال گذشته، مهم‌ترین وظیفه سازمان، اجرای پروژه اتوماسیون مناطق (پام) در مناطق و ستادهای شهرداری تهران بوده است كه تاریخچه، اهداف و محدوده اجرای آن بدین شرح است:

در سال ۱۳۷۴، مركز مطالعات و برنامه‏ریزی شهرداری تهران، پژوهش‌هایی را با نام “طرح برنامه‏ریزی استراتژیك شهرداری تهران” آغاز و راهبری كرد كه هدف اصلی آن، تدوین وضعیت مطلوب شهرداری تهران از دیدگاه گوناگون، در سال ۱۳۸۰ و همچنین ارایه راهكارهایی برای دستیابی به آن، بود. روشن است كه این وضعیت مطلوب دربرگیرنده كارهای انفورماتیكی شهرداری نیز می‏شد؛ چرا كه با توجه به گسترش روزافزون كاربرد كامپیوتر در اتوماتیزه كردن فعالیت‏ها، این مهم می‏توانست نقش به‌سزایی در ارایه و ارتقا سطح خدمات ارایه شده به شهروندان داشته باشد. بر این پایه، سازمان آمار، اطلاعات و خدمات کامپیوتری شهرداری تهران نیز طرح کلی اتوماسیون مناطق را تهیه كرد.

پروژه اتوماسیون مناطق (پام )، در واقع تبلور نیاز مدیریت ارشد شهرداری در زمینه اتوماتیزه كردن گردش‏كارها، ایجاد وحدت رویه و بالابردن سرعت و بهبود ارایه خدمات بوده‌است. در جهان امروز، ابزار اصلی و پایه‏ای مدیریت ارشد برای تصمیم‏گیری، اطلاعاتی است كه به‌موقع و درست تهیه می‏شود. روشن است كه این اطلاعات جز در سایه یك نظام انفورماتیكی، كه متضمن تولید و پالایش داده‏های درست و صحیح در لایه‏های زیرین و توسط سیستم‌های عملیاتی است، به‌دست نخواهد آمد.

از اهداف این طرح می‏توان به موارد زیر اشاره كرد:
ـ ایجاد ارتباط میان سیستم‏‎های کاربردی (كه به صورت مستقل عمل می‏كردند)
ـ كارهای مدیریت اطلاعاتی، به‌منظور گردآوری و تامین گزارش‌های مدیریتی
ـ هماهنگ‌سازی سكوهای سخت‏افزاری و نرم‏ افزاری

پروژه اتوماسیون مناطق در برگیرنده سیستم‌های املاک و درآمد، شهرسازی، مالی، معاملات و اموال، کنترل و مدیریت پروژه، اتوماسیون دفترها، پرسنلی، و آمار و گزارش‌های مدیریتی است. این سیستم‌ها در چارچوب نیازها و انتظارات اعلام شده پیشین، – بیشتر در مناطق شهرداری تهران و ادارات ستادهای مربوط راه‌ا‌ندازی – طراحی و پیاده‌سازی شده‌است. هم‌اكنون، تلاش مدیریت جدید سازمان، راه‌اندازی و به‌انجام رساندن پروژه تا پایان سال جاری است. همچنین بازنگری سیستم‌های کاربردی و ارتقای فناوری سکوها نیز، با توجه به طولانی‌شدن اجرای پروژه و دگرگونی و افزایش نیازها در دستور کار قرار دارد.

مشکلات و مزایای برپایی دولت الکترونیکی و اتوماسیون اداری

شهرداری تهران از سازمان‌های پیشرو در زمینه اتوماسیون اداری به‌شمار می‌رود که به مکانیزاسیون ماموریت‌های اصلی شهرداری تهران نیز توجه داشته است. در این زمینه، سیستم مکانیزه بانک اطلاعات املاک و درآمد شهرداری تهران و همچنین سیستم‌های مکانیزه شهرسازی، کمیسیون ماده ۱۰۰ و امور مهندسان ناظر را می‌توان برشمرد. مهم‌ترین مشکل در حوزه اتوماسیون شهرداری تهران، به‌روز، بهینه و استاندارد نبودن گردش‌کارها است، به‌گونه‌ای که بازنگری و مهندسی دوباره فرآیندها را كاری بسیار ضروری می‌نماید. شاید در گذشته – به‌دلیل گستردگی و سختی کار – کمتر به این موضوع پرداخته شده‌است.مشکل دیگر، آموزش و فرهنگ‌ سازمانی و ارتقای نیروها بوده که در جایگاه خود، نیازمند توجه جدی و برنامه‌ریزی ویژه است. از دیگر مشکلات استقرار سیستم‌ها، نبود همخوانی داده‌ها و سیستم‌ها و ایجاد زمینه‌های یکپارچگی و تبادل اطلاعات میان سیستم‌های گوناگون و نداشتن کدینگ‌ مناسب، بوده است که طی اجرای پروژه اتوماسیون مناطق برخی از این موارد شناسایی و در محدود پروژه رفع گردیده ‌است و زمینه گردآوری و ثبت داده‌های درست – توسط سیستم‌های عملیاتی تهیه شده – فراهم آمده‌است.نداشتن سرپرست در زمینه سیاست‌گذاری فناوری اطلاعات، تداخل سیاست‌گذاری، اجرا و جابه‌جایی مدیریتی و به‌طبع دگرگونی نیازها، از مشکلات برپاسازی سیستم‌های مکانیزه درشهرداری تهران بوده است.
دگرگونی شتابان فناوری و نیاز به افزایش و بازنگری سیستم‌های کاربردی از دیگر مشکلات است. با این همه، با گسترش اینترنت و لزوم ایجاد سیستم‌های نوین در حوزه سیستم‌های مبتنی بر وب و ایجاد سایت‌های اطلاع‌رسانی نیز كارهایی انجام شده و زمینه برای تعامل بیشتر با شهروندان و دریافت نظرات آنها فراهم شده‌است. با كارهای انجام شده در هنگام اجرای پروژه‌ اتوماسیون مناطق، بستر گردآوری اطلاعات درست توسط سیستم‌های عملیاتی – برای تامین نیاز مدیریت ارشد شهرداری تهران – و ارایه به شهروندان فراهم شده‌است. با تكیه بر تجربه‌های به‌دست آمده و برنامه بازنگری سیستم‌های کاربردی و افزایش فناوری سکوها و ایجاد بستر فیبر نوری – که اولویت کار مدیریت سازمان است – و با رویکرد شفاف‌سازی و شهروندمداری، حرکت به سوی شهرداری الکترونیکی آغاز شده‌است.

بستر سخت‌افزازی، نرم‌افزاری و شبکه

▪ در طرح کلی پروژه اتوماسیون مناطق، سکوی عملیاتی و اجرایی سیستم‌ها به شرح زیر تبیین و تعیین شده‌است:
ـ سخت‌افزارهای اسپارک۱ و سیستم عامل سولاریس۲ به‌عنوان سکوی پایه کارسازهای کاربردی و کارسازهای پایگاه‌های ‌داده
ـ پایگاه داده اینفورمیکس۳ fvhd محیط مدیریت پایگاه داده‌
ـ به‌كارگیری پروتکل TCP/IP برای ارتباطات شبکه‌های محلی و فراساختمانی
ترمینال‌های متنی و محیط گرافیکی (ویندوز) برای کارخواه‌ها
در زمینه شبکه نیز، ۳ بستر ارتباطی به‌كار رفته است. دلیل به‌كارگیری بسترهای گوناگون، بیشتر به امکانات شرکت مخابرات و وضعیت فناوری‌های موجود شبکه‌های گسترده و فراساختمانی در زمان اجرای پروژه و همچنین امکان دسترسی و استفاده از آنها بوده است:
خط استیجاری۴: این خطوط توسط شرکت مخابرات واگذار شده است، اما استفاده از این خط در راه‌های دور و پهنای باند بالا، مناسب نبوده است.
ـ شبکه مودم‌های بی‌سیم: با توجه به کارا نبودن خطوط استیجاری، در طرح اولیه پام، استفاده از ارتباطات بی‌سیم هم مورد توجه قرار گرفت. با گسترش اینترنت و برای ایجاد سیستم‌های مبتنی بر وب و ایجاد وب‌گاه‌ شهرداری تهران، پیکره اصلی شبکه مخابرات داده‌ای شهرداری تهران در فاز یكم بر پایه استفاده از مودم‌های بی‌سیم شکل گرفت. با توجه به پیشرفت‌های فناوری ارتباطات در سال‌های بعد از یک سو و نیاز به پهنای باند بیشتر (برای ارایه خدمات اینترنت به واحدهای شهرداری) از سوی دیگر، از مودم‌های بی‌سیم با پهنای باند بالاتر، برای جایگزینی با خطوط استیجاری و مودم‌های پیشین، نیز استفاده شد.

ـ شبکه فیبرنوری شرکت کنترل ترافیک تهران: در واپسین گام‌های ارتقای شبکه مخابرات داده‌ای شهرداری تهران، و با هدف ایجاد بستری مطمئن و با پهنای باند لازم، استفاده از شبکه فیبر نوری شرکت کنترل ترافیک تهران برای تامین ارتباط میان واحدهای شهرداری تهران هم‌اکنون در دست اجرا است.
● وضعیت دولت الکترونیکی و پیاده سازی آن در كشور
به‌طور اجمال، دولت الکترونیکی را استفاده دستگاه‌ها و نهادهای دولتی و عمومی از اینترنت، به‌منظور عرضه اطلاعات و خدمات به مراجع گیرنده آن – اعم از شهروندان، بنگاه‌های اقتصادی، کارکنان و دیگر دستگاه‌ها – تعریف می‌كنند. واژگان کلیدی در این تعریف، شبکه، اطلاعات و خدمات و مراجع گیرنده است. افزون بر این، در چرخه تعامل میان مراجع عرضه‌کننده اطلاعات و خدمات، بسترسازی فرهنگی و قوانین و مقررات حقوقی مورد نیاز نیز مطرح است. بر این پایه، برای پرداختن به‌وضعیت دولت الکترونیکی و پیاده‌سازی آن، لازم است وضعیت آنرا در هر یک از این حوزه‌ها مرور كنیم. از دیدگاه شبکه و دسترسی، به‌رغم كارهایی که تاکنون انجام شده، هنوز شبکه‌ای با اطمینان و دسترسی کافی و آسان وجود ندارد. سازمان‌های دولتی به شبکه‌های درونی و بیرونی ایمن، با پهنای باند کافی مجهز نیست و شبکه‌های ایجاد شده نیز پایداری و امنیت کافی برخوردار ندارد. در ابعاد کشوری، نیز هنوز بستر مناسب ارتباطی برای انتقال داده‌ها تامین و تکمیل نیست. افزون بر این، مراکز تجمیع داده‌ها و عرضه خدمات کاربردی شکل نگرفته است.

تا به حال سازمان‌ها و دستگاه‌های دولتی – در زمینه سازماندهی و ساماندهی اطلاعات – بیشتر به مکانیزاسیون سیستم‌های درونی با هدف پشتیبانی از كارای درونی خود توجه داشته، کمتر به تامین نیازهای اطلاعاتی مشتریان (شهروندان) و یا ارایه خدمات به آنها از این طریق پرداخته‌اند. مراجع گیرنده اطلاعات و خدمات نیز از دیدگاه دسترسی به آموزش‌های مورد نیاز و ارتقای فرهنگ به‌کارگیری ابزارها و روش‌های نوین، کمبودهای جدی دارند. در مقوله قوانین و مقررات نیز تدوین و تصویب قوانین گوناگون و پرشمار متناسب با كارهای زیربنایی این فناوری و جنبه‌های کاربردی و مقابله با جرایم ویژه این حوزه، نیاز جدی است كه كارهای انجام یافته یا در دست انجام كافی نیست.
با در نظر گرفتن بحث فناوری اطلاعات و ارتباطات در برنامه سوم – به‌ویژه با طرح تکفا – توجه مردم و دولتمردان تا اندازه زیادی به اهمیت و نقش این فناوری جلب شده است؛ اما این موضوع نیازمند توجه بیشتر است. امروزه ویژگی دولت الکترونیکی را ساده، شفاف، پاسخگو، اخلاقی و حساب‌پذیر بودن آن می‌دانند، بنابراین، چنانچه اهمیت آن به‌درستی درک شود، بودجه متناسب با شرایط تحقق آن – به‌ویژه در زمینه‌های پیش‌نیاز – باید با اولویت اختصاص یابد.

 دانلود